تفکر در مثنوی
لذت خوانش قصه ها - پرسش گری

                                                       "    هر قصه ای را  مغزی  هست  و  هر  حکایتی را  قصدی   . 

 قصه را جهت آن مغز آورده اند بزرگان ، نه از بهر دفع ملالت. 

 به صورت حکایت برای آن آورده اند، تا آن غرض در آن بنمایند.

 (شمس تبریزی)

 

"سوال کردن "

 

   "ان شخص سحوری به روز می زد بر در خانه ای ، ان شخص را شب روز شده بود ، ان یکی گفت درین خانه کسی نیست ، این سحوری برای که می زنی ؟ گفت : خاموش ! مردمان خانقاهها و کاروانسراها می کنند برای خدا ، من نیز برای خدا چیزی می زنم . من برای خدا می گویم ، تو سوال چون می کنی ، مثال تو ومن ، همچون ان نای زن است که نای می زد ، در این میانه بادی ازو جدا شد ، نای بر اسفل خود نهاد ، گفت : اگر تو بهتر می زنی ( بستان ) بزن .

   این قاعده ای است که چون سخن راست را متلون کنی ، و به تاویل گویی، اندکی برنجند و اغلب رقت اید و نه حالت ؛ مگر ان را که خدای تعالی مخصوص کرد به قابلیت، ولذت راستی  بدو رسانید . در ان مقام سوال نباید کردن، و خلق را خود چه سوال رسد ، چون فهم نمی کنند نگویم. "


                                               

 

( مقالات شمس تبریزی / دفتر اول ، ص124 سطر 8)         

 

---------------------------------------------------------------------------------

 

تعبیر متن :

 

   قضاوت کردن کاری بس دشوار و سخت است . اینکه نیت اصلی گوینده و عمل کننده ای را بتوان دریافت و فهم کرد ، عملی پیچیده و تا حدودی نا ممکن است .  بر این مبنا ست که گفته اند زود  قضاوت و داوری نکنید . از کجا معلوم که منظور و هدف مولف اثری ان چیزی باشد که من مخاطب در یافته ام . فهم درست و نزدیک به مقصود مولف متن ، در مباحث هرمنوتیکی قصه ای دراز و سلسله ای نا پیداست .

 

  شاید اینگونه است که شمس تبریزی در مقام پرسشگر سوالی ، سوال کننده را منع می کند و می گوید که دریافتت امکان اشتباه و داوری غلط دارد .بدیهی است که  پرسشگری و سوال کردن از امری مجهول و مبهم نه اینکه مذموم و قبیح باشد ، انچه نارواست به غلط حکم راندن و داوری نابجا کردن بر اساس برداشت های ناصواب صحیح پنداشته است . ورنه چه مقامی بالاتر و والاتر از پرسندگی ؟

 

اری ، اینست که ادمی در مقام سوال کردن می باید که داوری و برداشت شخصی اش را حکم و ملاک و معیار ارزیابی عملی و کرداری نگیرد تا فهم و استدراک درست از نیتی کسب کند و بدست ارد . احتیاط واجب انست که پرسشگری ادمی با شرم حضور در قبال حرکتی بدیع و غیر عرفی صورت پذیرد ، شاید که عمل کننده به ان عمل خود دلیلی غیر متعارف اما پسندیده دارد که سوال کننده را به ان راهی و دستی نیست .

  در اینگونه مواقع اگر سخن و پرسش را  به اما و اگر و احتمالا و من نمی دانم و ... بیارائیم و ارایش پرسشگری را به پیچ وتاب دلنشین رنگ و لعابی بدهیم ، انگاه است که  نه شرمنده شده و نه خوار و خجلت زده از اینکه چرا اینگونه بد و نادرست اندیشیده و پرسیده ایم . نواختن سحوری در روز اگرچه عملی کاذب و غیر مفید به نظر می اید ، لیکن همانقدر که من سوال کننده این را درک می کنم باید که این احتمال را بدهم که سحوری زن بهتر و بیشتر از من متعجب ، خود به این حرکت غیر معمول اگاه بوده لیکن باز هم می نوازد و می زند .

 

   سوال کننده  و خود سوال درست پرسیدن نصف راه پاسخ گویی است . سوال صحیح و خوب ، جواب درست و بی نظیر خواهد داشت . سوال کننده مطلع و اگاه از موضوع مورد سوال ، پاسخ دهنده را سر وجد اورده و نهانی ترین اگاهی های درونی اش را به هیجان و غلیان در خواهد اورد . در این مقام ، سوال گری خود عین دانایی و و اگاهی است .

 

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

پی نوشت:

 

   کتاب " مقالات شمس " کاری تحقیقی و تصحیحی است از استاد بزرگوار دکتر محمد علی موحد که از بزرگان عصر حاضر و نیک مردان نسل قدیم است . مقالات ، یادداشتها ی یاران نزدیک مولانا و شمس تبریزی از گفتارها و سخنان گهربار شمس تبریزی است ، که در جلسات خصوصی یاران همدل و همراه ویا در جمعهای گسترده مریدان گفته شده است . این نوشتارها که تا پنجاه سال  اخیر نا مکشوف و نا معروف بوده به همت دکتر موحد جمع آوری و ویرایش گردیده و در دسترس قرار گرفته است . در یک تقسیم بندی کلی ، گفته های در آسای شمس که در کتاب مقالات درج شده است ، شامل چهار بخش عمده است:

  1- قصه ها و حکایات پند آموز.

  2- تاویل و تفسیر ایات قرانی و احادیث رسول خدا.

  3- گفتار های گهر بار نغز.

  4- شرح حال و احوال شخصی در مورد شمس و اطرافیان و محیط پیرامونی.

در سلسله نوشتارهایی که در وبلاگ تحت عنوان باز خوانی قصص متونی منبعد خواهد آمد ، از بخش" قصه ها و حکایات پندآموز " ، قصصی که مناسبتی با جریانات و مسائل جامعه امروزین داشته باشد نقل خواهد شد .

امید که تجربیات شخصی این بزرگواران عرصه آگاهی معنوی چراغ راهی برای انسان جستجوگر بی پناه دردمند عصر مدرن امروز باشد .

...

پيام هاي ديگران()     link     سه‌شنبه ٩ دی ۱۳٩۳ - مشتاقان مولوی