تفکر در مثنوی
زندگی و مرگ در نگاه مولانا ( 2)

     ادامه ی مطلب ....              

                        با توجه به آنچه ذکر شد مولانا بشدت به این مسئله تاکید می ورزد که فکر نکنید اکنون که در این زندگی بسر میبرید و به خیال خود بیدارید لابد بیدارید نه اصلا اینطور نیست بلکه در عالم خواب و در عالم معناست که شما بیدار میشوید و بیداری ظاهری شما یعنی خوابی عمیق :

           هرکه او بیدارتر در خواب تر                   هست بیداریش از خوابش بدتر

           چون به حق بیدار نبود جان ما              هست بیداری چون در بندان ما

          جان همه روز از لگد کوب خیال               وز زیان و سود و ز خوف زوال

          نی صفا میماندش نی لطف و فر             نی بسوی آسمانش راه سفر

          خفته آن باشد که او از هر خیال              دارد اومید و کند با او مقال

                      این جان ما در عالم بیداری ظاهری آنقدر درگیر فکر و خیالات است و آنقدر از همین وابستگی های روزانه ی عادی مان دچار حجابهای متعدد میشود که دل ما زنگار میگیرد و بخوابی به اندازه ی یک عمر میرود طبعا چنین جان خفته ای نه صفایی برایش باقی میماند و نه راهی بسوی آسمان پیدا میکند چرا که همیشه در اضطراب نابودی همه ی چیزهایی است که پیرامون خودمان جمع کرده ایم چنین جانی در حقیقت در طی روز خفته است چرا که امید به این خیالات ظاهری  زندگی بسته است و با این وابستگی هاست که گفتگو میکند نه با عالم معنا  و بعد مثال آن شکارچی نادان را میزند که به دنبال شکار مرغی است که در آسمان پرواز میکند ولی سایه اش روی زمین افتاده تیرهای خود را بسوی سایه اش نشانه میگیرد تا دست آخر تیرهایش تمام میشود و او دست خالی میماند :

              مرغ بر بالا پران و سایه اش               میدود بر خاک پران سایه وش

              ابلهی صیاد آن صیدی سایه شود       میدود چندانک بی مایه شود

             تیر اندازد بسوی سایه او                   ترکشش خالی شود از جستجو

             ترکش عمرش تهی شد عمر رفت        از دویدن در شکار سایه تفت

                           و بعد توضیح میدهد که سایه ی خداوند بر روی زمین افتاده است و ما بجای جستجوی خداوند که حقیقت متعالی در آن بالاست خود را مشغول سایه های دروغین اش کرده ایم و عمری به دنبال چیزهای بی ارزشی که مثل سراب اند در حالیکه گمان میکنیم ارزش واقعی دارند میدویم که هیچ بویی از آن حقیقت اصیل را ندارد و روزهای عمرمان را مثل آن تیرها به هدر میدهیم در حالیکه سایه ی حقیقی خداوند نیز اولیا و عارفان اند :

               سایه ی یزدان چو باشد دایه اش        وارهاند از خیال و سایه اش

              


 و تازه در این زندگی سایه ی واقعی خداوند اولیا و پیران طریق هستند نه چیزهای دیگر :

            سایه ی یزدان بود بنده ی خدا              مرده ی این عالم و زنده ی خدا

            سایه ی او گیر زوتر بی گمان                تا رهی در دامن آخر زمان

            کیف مد الظل نقش اولیاست                کو دلیل نور خورشید خداست

           مولانا همچنین میگوید کسی که در این عالم بیدار واقعی است شخص عارف است که بی خواب هم بیدار است :

             حال عارف این بود بی خواب هم          گفت ایزد هم رقود زین مرم

             خفته از احوال دنیا روز و شب               چون قلم در پنجه ی تقلیب رب

             چون عارف در همه ی پدیده ها دست حق را میبیند همچنانکه از نوشته ها دست نویسنده را می بیند نه قلم را :

             آنک او پنجه نبیند در رقم                     فعل پندارد به جنبش از قلم

             شمه ای از حال عارف وانمود            خلق را هم خواب حسی در ربود

           در حالیکه خلق دچار خواب حسی گرفتارند عارف از این قید و بند آزاد است و روح شان در صحرای بی چون و چرا ( که خاصیت زندگی دنیای معمولی ماست یعنی بخاطر عدم شناخت درگیر چون و چراهای بی شماریم ) سیر میکند :

            رفته در صحرای بی چون جانشان           روحشان آسوده و ابدان شان

                         بعد توضیح این مسئله مولانا و بطور کلی عرفا بر این مسئله توصیه میکنند که با اینکه مرگ پرده و حجاب را از دیدگان ما کنار میزند ولی هر انسانی میتواند پیش از مرگ اجباری در انتهای زندگی با بصیرتی که از طریق عرفان به دست می آورد حجابها را در همین زندگی و همین دنیا کنار بزند ( البته به کمک نوری که بر دل می تابد ) حجاب ها را از چهره ی زندگی کنار بزند در اینصورت دید او نسبت به مرگ کاملا عوض میشود چرا که دیگر مرگ بعنوان پایان کار و نیستی نخواهد بود بلکه مرحله ای است که حجابها بطور کلی کنار زده میشود . نکته ای که در این میان باقی میماند این است که همین کنار زدن حجاب خود نیازمند طی مراحلی است که در عرفان به نام طریقت می شناسیم . مولانا خود به این مسئله رسید و در اشعار و گفته هایش مرگ پدیده ای ناخوشایند که بنا به ضرورت چاره ای از پذیرفتن اش نداریم نبود بلکه بسیار خوشایند بود چرا که بشدت مشتاق آن بود که هرچه زودتر این حجابها کنار برود و او چیزهایی را ببیند که در عالم صورت قابل رویت و لمس نیست چون عالم معنا که بسیار شورانگیزتر و جذابتر است در این قالب فعلی و عادی ما قابل شهود نیست . اینجاست که مسئله ی رسیدن به مقام « انسان کامل » به میان می آید مقامی که انسان را آماده ی رویت حق و کنار رفتن همه ی حجابها میکند که موضوعی است که مفصل باید در مورد آن صحبت کرد .

                                                                        « رضا منصورزاده »

...

پيام هاي ديگران()     link     جمعه ۱٥ بهمن ۱۳۸٩ - مشتاقان مولوی